COST (Evropska saradnja u oblasti nauke i tehnologije) je organizacija koja finansira istraživačke i inovacione mreže. COST akcije pomažu povezivanju istraživačkih inicijativa širom Evrope i šire, omogućavajući istraživačima i inovatorima da razvijaju svoje ideje u bilo kojoj oblasti nauke i tehnologije kroz njihovo dijeljenje sa kolegama. COST akcije su mreže koje se pokreću odozdo, traju četiri godine i podstiču istraživanje, inovacije i razvoj karijere.

Institut za ljekove i medicinska sredstva Crne Gore (CInMED) aktivno učestvuje u COST akcijama kao član ovih mreža, te doprinosi njihovom radu kroz saradnju, razmjenu znanja i predlaganje novih inicijativa. Predstavnici Instituta već učestvuju u realizaciji i razvoju više COST akcija iz oblasti koje su od strateškog značaja za regulatorne i istraživačke aktivnosti.

CA24165: Network for Cardiovascular Pharmacogenomics and Precision Medicine (CardioPharmaGENET, 2025-2029)

CInMED je učesnik ove COST akcije

Članovi radne grupe akcije: Doc. dr med. spec. Snežana Mugoša i dr pharm. Ninoslava Lalatović

Kardiovaskularne bolesti predstavljaju vodeći uzrok obolijevanja i smrtnosti širom svijeta, a značajne razlike u odgovoru pacijenata na farmakoterapiju često ograničavaju efikasnost liječenja i povećavaju rizik od neželjenih dejstava. Farmakogenomika, koja proučava uticaj genetskih faktora na odgovor organizma na ljekove, pruža osnovu za razvoj personalizovane medicine i optimizaciju terapijskih ishoda kod pacijenata sa kardiovaskularnim oboljenjima. U tom kontekstu, COST akcija CardioPharmaGENET ima za cilj da unaprijedi primjenu farmakogenomike u kardiovaskularnoj medicini kroz uspostavljanje panevropske mreže stručnjaka koja će povezati istraživače, kliničare, donosioce odluka i druge relevantne aktere, doprinoseći efikasnijoj zdravstvenoj zaštiti.

Ova akcija ima za cilj da: (1) procijeni trenutno stanje farmakogenomike u oblasti kardiovaskularnih bolesti, identifikuje ključne nedostatke u istraživanjima, kliničkoj primjeni i dostupnim resursima; (2) razvije i unaprijedi smjernice za primjenu farmakogenomike u kardiovaskularnoj terapiji, sa posebnim fokusom na stratifikaciju pacijenata na osnovu genetskih i demografskih karakteristika; (3) unaprijedi razvoj i primjenu digitalnih alata, vještačke inteligencije i mašinskog učenja za analizu velikih genomskih skupova podataka i podršku kliničkom odlučivanju; (4) analizira postojeće regulatorne i zakonodavne okvire u evropskim zemljama i predloži mjere za efikasniju integraciju farmakogenomike u zdravstvene sisteme; (5) unaprijedi komunikaciju, diseminaciju rezultata i saradnju sa zainteresovanim stranama, obezbjeđujući dostupnost znanja, preporuka i rezultata istraživanja kliničarima, istraživačima, donosiocima odluka i široj stručnoj zajednici.

CA24168: European Initiative to Enhance the Current SABV Policy in Preclinical Biomedical Research (EU-SABV, 2025-2029)

CInMED je jedan od predlagača ove COST akcije

Član organizacionog komiteta akcije: dr sc. Bojan Batinić

EU-SABV COST akcija je osmišljena da pruži istraživačima teorijsko i praktično znanje kako bi unaprijedila trenutnu SABV (eng. Sex as a Biological Variable – pol kao biološka varijabla) inicijativu i integrisala je u tekuća i buduća istraživanja. Akcija je strukturirana oko četiri primarna cilja:

1) Unaprjeđenje naučne rigoroznosti: Unaprjeđenje trenutnog SABV okvira radi povećanja naučne rigoroznosti, reproduktivnosti i translacione relevantnosti istraživačkih nalaza u različitim oblastima osnovnih i pretkliničkih biomedicinskih istraživanja, obuhvatajući i in vitro i in vivo studije.

2) Rješavanje nedostataka u obuci i obrazovanju: Identifikovanje nedostataka u obuci i pružanje smjernica za najbolju praksu, zasnovanih na dokazima, zajedno sa obrazovnim resursima, kako bi se podržali istraživači u integrisanju SABV-a u njihov rad.

3) Izgradnja multidisciplinarnih mreža: Stvaranje prve panevropske mreže istraživača posvjećenih SABV-u kako bi se olakšala saradnja između disciplina, uključujući statističare, naučnike za dobrobit životinja, veterinare i bioinformatičare, podstičući razmenu resursa, znanja i metoda.

4) Razvoj smjernica i podizanje svesti: Uspostavljanje smjernica zasnovanih na dokazima radi poboljšanja trenutne SABV inicijative, uz angažovanje zainteresovanih strana kroz efikasnu komunikaciju i zalaganje za promjene u praksi finansiranja i objavljivanja. Na kraju krajeva, EU-SABV COST akcija će dovesti do povećane robusnosti i replikabilnosti istraživačkih nalaza u osnovnim i pretkliničkim biomedicinskim istraživanjima, fokusirajući se na razumijevanje polnih razlika i toga kako su one posredovane. Ovo će obogatiti naše razumijevanje zdravlja, bolesti i odgovora na liječenje. Podsticanjem saradnje u različitim oblastima, EU-SABV COST akcija će osigurati da se ovi principi uklope u širi biomedicinski istraživački pejzaž, doprinoseći pravednijim i efikasnijim rješenjima u zdravstvenoj zaštiti.

CA23154: Environmental impact of anthelmintics in livestock and alternatives to minimize their use (ENVIRANT, 2024-2028)

CInMED je učesnik ove COST akcije

Član organizacionog komiteta i radne grupe akcije: Doc. dr med. spec. Snežana Mugoša

Infekcije životinja izazvane helmintima mogu predstavljati značajan ekonomski teret za sistem proizvodnje hrane, a najčešće korišćena metoda za njihovu kontrolu je primjena antihelmintičkih ljekova. Međutim, ovi ljekovi se smatraju nedavno novim zagađivačima, jer njihovo prisustvo i u kopnenim i u vodenim ekosistemima predstavlja značajan rizik po životnu sredinu. U tom kontekstu, cilj ENVIRNAT-a je da unaprijedi, konsoliduje i širi istraživanja i znanje o pojavama i ekološkom uticaju antihelmintičkih ljekova koji se primjenjuju na stoku i da predloži održivije prakse i metode za minimiziranje njihove upotrebe u kontroli helmintičkih infekcija.

Ova akcija ima za cilj da (1) prati prodaju, upotrebu i efikasnost antihelmintičkih ljekova u evropskom stočarstvu; (2) istraži faktore vezane za poljoprivredne prakse, životnu sredinu i klimatske uslove koji pogoduju opstanku antihelmintičkih ljekova u životnoj sredini; (3) procijeniti uticaj ostataka antihelmintika na ekosisteme; (4) razviti održive metode za smanjenje upotrebe antihelmintika u različitim evropskim uslovima; (5) sprovesti socio-psihološka istraživanja o preprjekama koje mogu nastati u primjeni održivih metoda; (6) modelirati uticaj upotrebe antihelmintika, uzimajući u obzir i koristi za zdravlje životinja i rizike za ekosistem kroz procjenu koristi i rizika.

CA22107: Bringing Experiment and Simulation Together in Crystal Structure Prediction (BEST-CSP, 2023-2027)

CInMED je učesnik ove COST akcije

Član radne grupe akcije: M.Sc. David Kočović

Fizička i hemijska stabilnost organskih molekula važna je za racionalno projektovanje i razvoj finih hemikalija (npr. farmaceutskih proizvoda i agrohemikalija). Predikcija strukturnog uređenja kristalnih faza, računarsko generisanje kristalnih struktura i energije veze kristala, postali su važni alati u pronalaženju kristalnih formi i određivanju njihove relativne stabilnosti; međutim, uprkos velikoj količini termodinamičkih podataka u literaturi, ne postoji definisan referentni standard podataka o ravnoteži kristalnih polimorfa farmaceutskih i drugih tehnički važnih molekula u odnosu na koji se mogu validirati računarski rezultati. Kroz ovu akciju, biće uspostavljen skup referentnih materijala kroz blisku saradnju između eksperimentalnih i računarskih naučnika.

Akcija će kao rezultat imati uspostavljanje standarda u odnosu na koji će se računarske metode moći testirati i validirati u budućnosti. Štaviše, akcija će organizovati „slijepi test“, sličan računarskom testu predviđanja kristalne strukture koji organizuje Kembridž Centar za Kristalografske Podatke, ali sa fokusom na termodinamiku i predviđanje fizičkih svojstava. Bliska saradnja će biti njegovana kroz edukacije doktoranada u računarskim i eksperimentalnim disciplinama u cilju obezbjeđivanja optimalne sinergije, unapređenja opšteg razumijevanja kristalnog polimorfizma i uspostavljanja procesa formulacije koji se bave stabilnošću polimorfa u industriji.

CA21145: European Network for diagnosis and treatment of antibiotic-resistant bacterial infections (EURESTOP, 2022-2026)

CInMED je učesnik ove COST akcije

Član organizacionog komiteta i radne grupe akcije: dr sc. Bojan Batinić

Pojava i širenje rezistentnih bakterija (otpornih na ljekove) predstavlja značajnu zdravstvenu i socioekonomsku prijetnju sa globalnim dimenzijama, koja se razvija ka vanrednoj pandemijskoj krizi. Novi ljekovi za liječenje bolesti nedostaju, a dijagnostički alati su slabo efikasni. Ovo negativno utiče na liječenje i preživljavanje kritično bolesnih pacijenata. Kao takve, bakterije otporne na ljekove mogu se širiti van bolničkih okruženja, predstavljajući kritičan rizik za globalnu populaciju. Trenutna istraživanja u ovoj oblasti su veoma fragmentisana i uglavnom monodisciplinarna, što ograničava razvoj inovativnih dijagnostičkih i terapijskih rješenja.

EURESTOP COST akcija okuplja industrijske i akademske evropske naučnike sa različitim vještinama i stručnošću u multidisciplinarnoj i usklađenoj inicijativi. Akcija kombinuje discipline kao što su hemija, fizika, bioinformatika, genetika, biologija, imunologija i medicina u razumijevanju genetskih i molekularnih osnova bakterijske otpornosti na ljekove, razvoju inovativnih dijagnostičkih alata i isporuci vodećih pretkliničkih kandidata, terapija zasnovanih na antitelima i klinički spremnih ljekova za personalizovano liječenje bakterijskih infekcija otpornih na ljekove.

Stvaranjem i dijeljenjem znanja, EURESTOP COST akcija će obučiti novu generaciju mladih naučnika iskusnih u višestrukim aspektima vezanim za bakterijsku rezistenciju na ljekove. Razvoj karijere mladih istraživača i inovatora i istraživački impulsi u ciljanim zemljama inkluzivnosti (ITC) biće smatrani prioritetom u Akciji. Dodatni cilj EURESTOP COST akcije jeste priprema novih vodiča za efikasnu i racionalnu upotrebu antibiotika.